Сауд Арабиясы өлім жазасы бойынша рекорд жаңартты
2025 жылы Сауд Арабиясында өлім жазасын қолдану деңгейі бұрын-соңды болмаған көрсеткішке жетті. Бір жыл ішінде 356 адамға қатысты ең ауыр жаза қолданылған. Бұл туралы alashorda.kz басылымы хабарлады.
Өлім жазасының басым бөлігі қай елдерге тиесілі?
Әлемдік статистикаға сәйкес, өлім жазасының 91 пайызы Таяу Шығыс елдерінде тіркелген. Атап айтқанда, Иран, Ирак және Сауд Арабиясы бұл көрсеткіш бойынша алдыңғы орында тұр.
Amnesty International ұйымының бас хатшысы Аньес Калламар өлім жазасын «қазіргі заманда ақтауға келмейтін, адам құқықтарын өрескел бұзатын қатыгез жаза» деп бағалады.
Өлім жазасын ең көп қолданатын елдердің қатарында Қытай, Иран, Сауд Арабиясы, Ирак және Йемен бар. Алайда Қытай, Солтүстік Корея және Вьетнамда нақты статистикалық деректер жарияланбайды.
Есірткі қылмыстары – басты себептердің бірі
2024 жылы орындалған өлім жазаларының 40 пайыздан астамы есірткіге қатысты қылмыстар үшін тағайындалған. Бұл халықаралық құқық нормаларына қайшы келеді. Amnesty International есірткімен байланысты қылмыстарды «ең ауыр қылмыс» санатына жатқызуға болмайтынын атап өтіп, мұндай тәжірибені адам құқықтарының бұзылуы деп есептейді.
Әлемдік үрдіс: өлім жазасынан бас тарту
Соған қарамастан, жаһандық деңгейде өлім жазасын жою үрдісі күшейіп келеді. Қазіргі таңда 113 мемлекет бұл жазаны толықтай алып тастаған. Ал 145 елде өлім жазасы іс жүзінде қолданылмайды.
2024 жылы Зимбабве өлім жазасын ресми түрде жойса, Малайзияда жүргізілген құқықтық реформалардың нәтижесінде мыңнан астам адам ең жоғары жазадан аман қалған.
Адам құқықтары үшін күрестің нәтижесі
«Қоғамдық қысым мен агитация өз нәтижесін береді», — дейді Аньес Калламар. Мысалы, Жапонияда 50 жыл бойы өлім жазасына кесілгендер камерасында отырған Хакамада Ивао толықтай ақталды. Ал АҚШ-та әділетсіз сот үкімімен өлім жазасына кесілген Рокки Майерске рақымшылық жасалды.
Amnesty International бұл өзгерістерді адам құқықтарын қорғау жолындағы ұзақ жылдарғы күрестің нақты нәтижесі деп бағалайды.