Әмірліктердің өршіл жоспары: Абу-Даби ОПЕК пен Таяу Шығыстың картасын қалай қайта сызуда?
Соңғы жылдары Біріккен Араб Әмірліктері (БАӘ) жаһандық энергетика нарығы мен аймақтық саясатта бұрын-соңды болмаған белсенділік танытуда. The Wall Street Journal басылымы жариялаған соңғы зерттеулер Абу-Дабидің тек мұнай өндіруші ғана емес, жаңа Таяу Шығыстың архитекторына айналуға ұмтылып жатқанын айқындай түсті.
Мұнай саясатындағы бетбұрыс: ОПЕК ішіндегі текетірес
БАӘ-нің мұнай саласындағы стратегиясы соңғы уақытта көршісі әрі одақтасы Сауд Арабиясының ұстанымынан алшақтай бастады. Егер Эр-Рияд мұнай бағасын жоғары ұстап тұру үшін өндірісті шектеуді қолдаса, Абу-Даби керісінше – өндіріс көлемін барынша арттырып, нарықтағы үлесін бекітіп алуды көздейді.
Әмірліктер жақында мұнай өндіру қуаттылығын тәулігіне 5 миллион баррельге дейін жеткізу үшін миллиардтаған доллар инвестиция құйды. Бұл «жасыл энергияға» көшу басталғанға дейін қолда бар ресурсты барынша капиталдандыру ниетін білдіреді. ОПЕК шеңберіндегі бұл келіспеушіліктер картельдің болашағы мен тұтастығына қатысты сұрақтарды туындатып отыр.
«Жаңа Таяу Шығыс» және экономикалық дипломатия
БАӘ-нің сыртқы саясаты тек мұнаймен шектелмейді. Мақала авторлары атап өткендей, ел билігі «экономикалық прагматизм» жолын таңдады:
Израильмен байланыс: «Ибраһим келісімдерінен» кейін БАӘ Израильмен технологиялық және әскери серіктестікті нығайтып, аймақтағы қауіпсіздіктің жаңа осін құрды.
Логистикалық хаб: Дубай мен Абу-Даби әлемдік сауданың түйіскен нүктесіне айналып, Қытай, Үндістан және Батыс арасындағы алтын көпір рөлін атқаруда.
Аймақтық делдалдық: Әмірліктер Суданнан Ливияға дейінгі қақтығыстарда өз мүддесін қорғай отырып, аймақтық держава мәртебесін бекітіп жатыр.
Стратегиялық тәуекелдер мен мүмкіндіктер
Алайда, БАӘ-нің бұл өршіл саясаты белгілі бір қауіп-қатерлерден ада емес. Біріншіден, АҚШ-пен арадағы дәстүрлі одақтастық қатынастар мен Қытай және Ресеймен өсіп келе жатқан ынтымақтастық арасындағы тепе-теңдікті сақтау қиындап барады. Вашингтон Абу-Дабидің Пекинмен технологиялық байланысына күдікпен қарайды.
Екіншіден, Сауд Арабиясымен арадағы бәсекелестік тек мұнай нарығында ғана емес, аймаққа инвестиция тарту және туризм саласында да күшейіп келеді. Екі монархияның қайсысы «жаңа экономикалық хаб» атағына ие болатыны Таяу Шығыстың алдағы онжылдықтағы келбетін анықтайды.
Түйін
The Wall Street Journal сараптамасы көрсеткендей, БАӘ бүгінде тек ОПЕК-тің «тәртіпті мүшесі» болудан қалды. Ол өз ережелерімен ойнайтын, болашақты энергия трансформациясы мен көпвекторлы дипломатия арқылы қамтамасыз етуге тырысатын жаһандық ойыншыға айналды.
Абу-Дабидің бұл «жаңа жолы» сәтті болса, Таяу Шығыс шикізатқа тәуелді аймақтан жоғары технологиялық және қаржылық орталыққа айналуы мүмкін. Бірақ бұл жолдағы геосаяси кедергілер мен көршілермен бәсекелестік Әмірліктерден зор саяси шеберлікті талап етері сөзсіз.