Сұрапыл сан: Башқұртстан мен Татарстанның жоғалтқаны Ауған соғысынан асып түсті
BBC орыс қызметінің соңғы зерттеуі Ресейдегі түркі тілдес республикалар үшін қасіретті статистиканы жариялады. Украинадағы соғыста қаза тапқан тек екі аймақтың — Башқұртстан мен Татарстанның расталған шығыны КСРО-ның 10 жылдық Ауған соғысындағы жалпы адам шығынынан 20 пайызға асып кеткен https://haqqin.az/newsarchive/382783.
Деректер сөйлейді: Демографиялық соққы
Зерттеу мәліметтеріне сүйенсек, Ресей әскерінің Украинадағы жалпы расталған шығыны 216 мыңнан асқан. Алайда бұл көрсеткіштің аймақтық үлесі тең емес. Соңғы екі аптаның ішінде:
Башқұртстан — 9 500-ден астам қаза тапқан әскери қызметші;
Татарстан — 8 000-нан астам қаза тапқан әскери қызметші.
Бұл екі аймақтың жиынтық шығыны (18 116 адам) КСРО-ның Ауғанстандағы он жыл ішінде жоғалтқан 15 000-нан астам адамынан едәуір көп. Айта кетерлігі, бұл сандар тек ресми расталған, яғни туыстары немесе жергілікті билік жариялаған некрологтар мен зираттардағы мониторинг негізінде жинақталған деректер.
«Шет аймақтар феномені»: Мәскеу мен ұлттық республикалардың айырмашылығы
Сарапшылар соғыс шығындарының географиясына ерекше назар аударуда. Халық санына шаққандағы шығын көрсеткіші бойынша Тыва, Бурятия және Алтай республикалары көш бастап тұр. Бұл аймақтардағы ерлер өлімі Мәскеумен салыстырғанда ондаған есе жоғары.
Бұл тенденцияның бірнеше себебі бар:
Экономикалық фактор: Шет аймақтардағы жастар үшін әскерге бару — жоғары жалақы мен әлеуметтік лифтінің бірден-бір жолы.
Белсенді волонтерлік жұмыс: Башқұртстан мен Татарстанда жергілікті еріктілердің деректерді жинау және жариялау деңгейі басқа аймақтарға қарағанда жоғары, сондықтан статистика нақтырақ көрінеді.
Жасырын сандар: Шындық қайда?
BBC сарапшыларының пайымдауы бойынша, ашық дереккөздер арқылы анықталған сандар нақты шығынның тек 45%-65%-ын ғана құрауы мүмкін. Мұның басты себебі — майдан даласында қалған денелердің эвакуацияланбауы және билік пен туыстардың хабарлама жарияламауы.
Егер осы есептеулерді ескерсек, Ресей тарапынан қаза тапқандардың нақты саны 332 600-ден 480 500-ге дейін жетуі мүмкін. Сонымен қатар, «ДХР» мен «ЛХР» сепаратистік құрылымдарының шығыны бұл есепке кірмейді, өйткені олар 2022 жылдың аяғынан бастап деректерді жариялауды мүлдем тоқтатқан.
Сараптамалық тұжырым: Ұлттық трагедияның салдары
Башқұртстан мен Татарстан сияқты экономикалық қуатты ұлттық республикалар үшін бұл — үлкен демографиялық және әлеуметтік соққы. Он жылдық Ауған соғысы КСРО қоғамы үшін үлкен трагедия болып, мемлекеттің құлауына әсер еткен факторлардың бірі болғанын ескерсек, қазіргі соғыстың зардабы әлдеқайда терең болмақ.
Маман пікірінше, халық арасындағы бұл шығындар болашақта еңбек нарығына, демографиялық тепе-теңдікке және аймақтық саясатқа тікелей әсер етеді. Деректерді жинау жылдамдығының артуы соғыстың бұрынғыдан да шиеленіскен сипат алғанын аңғартады.