«Сила Сибири-2»: Бейжіңнің есебі мен Мәскеудің үміті
Ресей президенті Владимир Путиннің Қытайға жасаған кезекті сапары тағы да нәтижесіз аяқталды. Орыс газын Шығысқа қарай бұруды көздейтін стратегиялық жоба — «Сила Сибири-2» құрылысы бойынша нақты келісімге қол қойылмады. Кремльдің «келіссөздер сәтті өтті» деген дипломатиялық мәлімдемесінің астарында үлкен экономикалық текетірес жатыр https://ru.themoscowtimes.com/2026/05/20/osadit-rubl-smozhet-tolko-minfin-kurs-dollara-opustilsya-do-70-rublei-a195789.
Нюанстардың салмағы: Песков не деді?
Ресейлік делегация Бейжіңге үлкен үмітпен аттанды. Құрамда 5 вице-премьер, 8 министр және «Газпром» мен «Роснефть» секілді алпауыт компаниялардың басшылары болды. Алайда, келіссөздерден кейін Ресей президентінің баспасөз хатшысы Дмитрий Песковтың жауабы бұлыңғыр шықты. Оның айтуынша, негізгі параметрлер мен маршрут келісілгенімен, «кейбір нюанстарды» әлі де талқылау қажет. Ең бастысы — жобаның іске қосылу мерзімі туралы нақты уақыт белгіленбеді.
Кремль жариялаған 40-тан астам құжаттың ішінде мұнай-газ секторына қатысты бірде-бір маңызды келісімнің болмауы — сапардың бұл бағыттағы тиімсіздігін айқындап берді.
Баға соғысы: Ішкі нарық деңгейіндегі талап
Financial Times сарапшылары мен дереккөздерінің мәлімдеуінше, келісімнің тежелуіне басты себеп — газдың бағасы. Еуропа нарығынан айырылған «Газпром» қазір тығырыққа тірелген жағдайда қалды. Мұны жақсы түсінген Қытай тарапы бағаны барынша төмендетуді талап етіп отыр.
Қазіргі деректерге сүйенсек:
- Қытай Ресей газының 1000 кубометрі үшін шамамен $258 төлейді.
- Ресейдің басқа шет елдік клиенттері үшін бұл баға — $420.
- Ал Қытайдың жаңа жоба бойынша қойып отырған талабы — Ресейдің ішкі нарығындағы бағаға жақын, яғни $50 шамасында.
Бұл — Пекиннің Ресейді нарықтағы баламасыз күйін пайдаланып, бағаны 5 есеге дейін арзандатқысы келетінін көрсетеді. Мұндай бағамен газ сату «Газпром» үшін тек шығын әкелуі мүмкін.
Қытайдың күмәні: Сұраныс шыңынан асты ма?
Бейжіңді тек баға ғана емес, болашақ энергия тұтыну көлемі де толғандырады. Қытай сарапшылары елдегі газға деген сұраныс өз шегіне жеткен болуы мүмкін деп қауіптенеді. Жасыл энергияға көшу және экономикалық өсімнің бәсеңдеуі Пекиннің қосымша 100 миллиард кубометр газға (жобалық қуаттылық) міндеттеме алуына кедергі болып отыр.
Орталық Азия үшін астар
Бұл жағдай Орталық Азия елдері, соның ішінде Қазақстан үшін де маңызды. Ресей өз газын Қытайға өткізе алмаса, оны аймақтық нарықтарға, соның ішінде Қазақстан мен Өзбекстанға көбірек бағыттай бастайды. Бірақ Пекиннің Мәскеумен мұндай қатаң саудаласуы — Қытайдың энергетикалық дипломатияда ешкімге жеңілдік жасамайтынын және тек өз ұлттық мүддесін алға қоятынын тағы бір мәрте дәлелдеді.
Сөз мәйегі: «Сила Сибири-2» жобасының тағдыры әзірге белгісіз. Ресей үшін бұл — экономикалық өміршеңдік мәселесі болса, Қытай үшін — тиімді сәтті күту тактикасы. Мәскеу Еуропаға балама таба алмай жатқанда, Бейжің уақытты өз пайдасына жұмыс істетіп отыр.
Сарапшы пікірі: «Ресейдің Қытайға тәуелділігі артқан сайын, Бейжіңнің талаптары қатая түспек. Бұл — тек экономикалық емес, геосаяси үстемдіктің де көрінісі».
Пекин саммиті: Символдар соғысы мен «Тартылыс заңы»
Қытай астанасында Владимир Путин мен Си Цзиньпин арасындағы кезекті кездесу өтті. Ресми БАҚ мұны «көпполярлы әлемнің жаңа дәуірі» деп дәріптесе, сарапшылар Мәскеу мен Бейжің арасындағы қатынастың астарында Ресейдің Қытайға деген экономикалық кіріптарлығы тереңдеп бара жатқанын айтады. Белгілі қытайтанушы Темур Умаровтың пікіріне сүйене отырып, бұл сапардың аймаққа, оның ішінде Орталық Азияға ықпалын талдап көрді https://www.bbc.com/russian/articles/c3021qn9mggo.
Символизм — дипломатияның басты қаруы
Ресей президентінің сапары аса жоғары деңгейдегі салтанатпен өтті. Түрлі-түсті жалаушалар ұстаған бишілер, құрмет қарауылы және 40-қа жуық қол қойылған құжат — мұның бәрі сырт көзге стратегиялық серіктестіктің шыңы ретінде көрінеді. Алайда, Темур Умаровтың пікірінше, бұл құжаттардың басым бөлігі — «өзара түсіністік туралы меморандумдар».
«Меморандум — бұл тараптардың бір-бірін түсінетінін растайтын қағаз ғана. Ол инвестицияның күрт өсуіне немесе экономикалық трансформацияға кепілдік бермейді», — дейді сарапшы.
Дегенмен, дипломатияда символизмнің орны бөлек. Бұл кездесу Батысқа «Ресей оқшауланған жоқ, оның артында алып Қытай тұр» деген сигнал беру үшін маңызды болды.
Одақтас емес, серіктес: Қытай неге сақ?
Көпшілік Мәскеу мен Бейжіңді «айнымас одақтас» деп атағанымен, ресми құжаттарда «одақтас» (союзник) сөзі әдейі қолданылмайды. Оның екі себебі бар:
- Жауапкершіліктен қашу: Қытай Ресейдің Украинадағы соғысы немесе Батыспен текетіресі сияқты «сыртқы саяси авантюраларына» жауап бергісі келмейді.
- Икемділік: Бейжіңнің пайымында НАТО стиліндегі әскери блоктар — өткен ғасырдың сарқыншағы. Қытайға біреу үшін соғысқа кіру емес, экономикалық басымдық пен прагматизм маңызды.
«Трамп — Путин — Иран» үшбұрышы
Бұл сапардың тағы бір қызығы — оның АҚШ президенті Дональд Трамптың Пекинге сапарынан кейін дереу ұйымдастырылуы. Қазіргі таңда Қытай әлемдік саясаттың «тартылыс орталығына» айналғандай. Трамп өзімен бірге Илон Маск пен Тим Кук сияқты технология алптарын әкелсе, Путиннің қасында Сечин, Миллер сияқты «мұнай-газ алптары» жүр. Бұл — екі елдің Қытайға не ұсына алатынының айқын көрсеткіші. Бірі — технология, екіншісі — шикізат.
Орталық Азия: Бәсеке ме, әлде келісім бе?
Қазақстан үшін ең маңызды сұрақ — бұл екі алыптың жақындасуы біздің аймаққа қалай әсер етеді? 90-жылдардан бері Ресей мен Қытай Орталық Азияда бәсекелес деп есептелді. Бірақ бүгінде жағдай өзгерген.
Умаровтың айтуынша, Ресейдің Қытайға экономикалық тәуелділігі артқан сайын, Мәскеу Бейжіңнің аймақтағы белсенділігіне көз жұма қарауға мәжбүр. Қазіргі таңда екі елдің де мүддесі бір арнаға тоғысқан: оларға Орталық Азияда «тұрақтылық» керек. Бұл тұрақтылық — Батыстың ықпалын тежеу және түрлі «түрлі-түсті революцияларға» жол бермеу.
Түйін
Ресей мен Қытай «көпполярлы әлем» құру туралы декларацияға қол қойғанымен, іс жүзінде әлем екіге бөлініп бара жатқандай. Бір жағында — АҚШ бастаған Батыс, екінші жағында — Қытайдың айналасына топтасқан, ішкі саясатта демократиялық құндылықтардан гөрі режим тұрақтылығын жоғары қоятын елдер.
Қазақстан үшін бұл — үлкен сын. Көршілес екі алпауыттың «ортақ тіл» тапқаны аймақтағы қауіпсіздік үшін жақсы болғанымен, Ресейдің Қытайға тым қатты тәуелді болуы аймақтық тепе-теңдікті бұзуы мүмкін. Сондықтан Ақорданың «көпвекторлы саясаты» алдағы уақытта бұрынғыдан да нәзік әрі стратегиялық икемділікті талап ететіні анық.