Иран соғысынан алынған сабақтар: әскери күш жеткілікті ме?
Al Jazeera басылымында жарияланған Абдулла Бандар Аль-Этаибидің «Иран соғысынан алынған сабақтар» (Lessons from the Iran war) атты мақаласы мұсылман әлеміне ғана емес, өзгеде өркениет өкілдеріне ой салады https://www.aljazeera.com/opinions/2026/4/12/lessons-from-the-iran-war.
Таяу Шығыстағы соңғы бір жарым айға созылған АҚШ, Израиль және Иран арасындағы әскери текетірес әлемдік геосаясат пен соғыс өнерінің өзгергенін көрсетті. Айтары жоқ, Al Jazeera басылымында жарияланған сараптамалық мақала бұл қақтығыстың негізгі қорытындыларын жасап, болашақ соғыстардың сипаты қандай болатынын айқындап берді.
География мен масштабтың маңызы
Мақала авторының пайымдауынша, Иранға қарсы соғыс — бұл шағын аумақтағы операция емес. Иранның кең байтақ аумағы мен күрделі ландшафты кез келген заманауи армия үшін үлкен кедергі. Соңғы қақтығыс көрсеткендей, тіпті технологиялық басымдық та жер бедері мен мемлекеттің ауқымына қарсы қауқарсыз болуы мүмкін. Иранның қорғаныс жүйесі «соққыны қабылдауға және шыдауға» негізделген, бұл соғыстың тез аяқталуына жол бермеді.
Әуедегі үстемдік — жеңіс кепілі емес
АҚШ пен Израильдің әуедегі абсолютті үстемдігіне қарамастан, Иранның әскери әлеуетін толықтай жою мүмкін болмады.
Дисперстік жүйе: Иран өзінің зымырандық және дрондық арсеналын бір жерге шоғырландырмай, ел аумағына шашыратып тастаған.
Арзанға қарсы қымбат: Батыстың өте қымбат зымырандары Иранның салыстырмалы түрде арзан дрондары мен зымырандарын атуға жұмсалды. Бұл экономикалық және ресурстық тұрғыдан ұзақ мерзімді соғыста тиімсіз екенін көрсетті.
Ішкі тұрақтылық пен идеология
Батыс стратегиясының тағы бір қателігі — Иранның ішкі оппозициясы мен этникалық топтары соғыс басталғанда режимге қарсы шығады деген болжамы болды. Іс жүзінде сыртқы агрессия ирандықтардың басын біріктіріп, «ортақ жауға» қарсы жұмылдырды. Бұл «іштен іріту» стратегиясының заманауи жағдайда әрдайым жұмыс істей бермейтінін дәлелдеді.
Жаһандық экономикалық қысым
Ормуз бұғазы мен аймақтағы теңіз жолдарының жабылу қаупі әлемдік нарықты дүр сілкіндірді. Иранның асимметриялық жауап қайтару қабілеті (теңіз саудасын шектеу, аймақтық одақтастарын пайдалану) бұл соғыстың тек екі жаққа ғана емес, бүкіл әлемге қымбатқа түсетінін көрсетті.
Сөз түйіні: Жеңістің жаңа анықтамасы
Мақаланың басты қорытындысы — қазіргі заманда жеңіс «жылдамдықпен» немесе «алғашқы соққымен» өлшенбейді. Қазіргі соғыстарда жеңіске жететін — төзімділік (endurance), бейімделгіштік (adaptability) және күрделі ортада ұзақ уақыт бойы тиімді әрекет ету қабілеті болып табылады.
«Иран соғысы — бұл жай ғана қарулы қақтығыс емес, бұл әлемдік әскери доктриналардың қайта қаралуына түрткі болатын тарихи белес», — деп түйіндейді Al Jazeera сарапшылары.
Қысқаша анықтама: 2026 жылдың сәуір айында Исламабадта өткен бейбіт келіссөздер нәтижесіз аяқталып, АҚШ Иранға қарсы теңіз блокадасын бастағанын жариялаған болатын. Абдулла Бандар Аль-Этаибидің «Иран соғысынан алынған сабақтар» (Lessons from the Iran war) атты осы мақала сол оқиғалар аясындағы стратегиялық талдау болып саналады.