Иран төңірегіндегі шиеленіс: геосаяси дағдарыс тереңдей ме?
Соңғы айларда Таяу Шығыстағы жағдай күрт шиеленісіп, Иран төңірегіндегі әскери-саяси ахуал халықаралық қауымдастықтың назарын аударып отыр. Сарапшылар бұл қақтығыстың ұзаққа созылуы мүмкін екенін және оның салдары аймақпен шектелмей, жаһандық деңгейде әсер етуі ықтимал екенін айтуда https://vestikavkaza.ru/articles/mesac-vojny-ssa-i-izraila-protiv-irana-2026-itogi-poteri-i-posledstvia.html.
Әскери операциялар және олардың салдары
АҚШ президенті Дональд Трамп әкімшілігінің бастамасымен жүргізілген әскери іс-қимылдар бастапқыда қысқа мерзімді операция ретінде қарастырылғаны айтылуда. Алайда бір ай өткен соң, жағдай күрделеніп, нақты нәтижеге қол жеткізу қиынға соғып отырғаны байқалады.
Кейбір сарапшылардың пікірінше, операция барысында нақты ұзақмерзімді стратегияның болмауы жағдайды ушықтырып жіберген. Әсіресе, Ормуз бұғазы маңындағы шиеленіс әлемдік мұнай тасымалына қауіп төндіріп отыр.
Иранның ұстанымы
Иран билігі сыртқы қысымға қарамастан, өз позициясын сақтап қалуға тырысуда. Ресми Теһеран қандай да бір келіссөздер туралы ақпаратты растамады және елдің қорғаныс қабілетін күшейту бағытында әрекет етіп жатқанын мәлімдеуде.
Сарапшылар Иран бұл қақтығысты тек әскери емес, саяси және экономикалық тұрғыдан да қарсы тұруға айналдыруға тырысатынын айтады.
Асқар Бектұрған, шығыстанушы, қытай тілінің маманы, тәуелсіз саясаттанушы:
Аймақтық және жаһандық тәуекелдер
Аймақтағы шиеленіс Биньямин Нетаньяху үкіметінің саясаты және АҚШ-пен одақтастық аясында одан әрі ушығуы мүмкін деген пікірлер бар.
Сонымен қатар, Парсы шығанағы елдеріндегі экономикалық тұрақтылыққа қауіп төнуі мүмкін. Мұнай бағасының құбылуы, сауда жолдарының бұзылуы және инвестициялық климаттың нашарлауы — негізгі тәуекелдердің бірі болып табылады.
Ақпараттық соғыс және қоғамдық пікір
Қақтығыс тек майдан даласында ғана емес, ақпараттық кеңістікте де жүріп жатыр. Әртүрлі тараптар өз ұстанымдарын насихаттап, қоғамдық пікірге әсер етуге тырысуда. Кейбір елдерде әскери ақпаратты жариялауға шектеулер енгізілуі мүмкін деген мәліметтер де бар.
Болашақ сценарийлер
Сарапшылардың пікірінше, жағдай бірнеше бағытта дамуы мүмкін:
Қақтығыстың ұзаққа созылуы;
Шектеулі келіссөздер арқылы уақытша бәсеңдеу;
Аймақтық соғыстың кеңеюі.
Қалай болғанда да, қазіргі жағдай халықаралық қауіпсіздік жүйесіне үлкен сын болып отыр.