Теһеранның темір қыспағы: атысты тоқтатудан кейінгі ішкі репрессия толқыны
Сыртқы майдандағы уақытша тыныштық Иран режимі үшін ішкі оппозиция мен азаматтық еркіндікті тұншықтырудың жаңа кезеңіне ұласты. Халықаралық қауымдастықтың назары Израильмен арадағы қақтығыстың бәсеңдеуіне ауған тұста, Теһеран өз азаматтарына қарсы «ішкі соғысты» үдетіп жатыр https://elpais.com/internacional/2026-04-27/el-regimen-irani-desata-una-oleada-de-represion-desde-el-alto-el-fuego.html.
Иран мен Израиль арасындағы атысты тоқтату туралы келісім халықаралық деңгейде жеңілдік тудырғанымен, Ислам Республикасының ішіндегі жағдай мүлдем басқа арнаға бұрылды. El País басылымы хабарлағандай, аймақтық шиеленістің беті қайтысымен, Иран билігі ел ішіндегі диссиденттерге, белсенділерге және хиджаб кию ережесіне бағынбайтын әйелдерге қарсы репрессиялық машинаны қайта іске қосты.
«Нұр» жоспары: Көшелердегі бақылау
Атысты тоқтату режимі орнағаннан бері Тегеран, Исфахан және Шираз сияқты ірі қалаларда полиция мен «Басидж» жасақтарының қарасы күрт көбейді. Билік «Нұр» деп аталатын жаңа науқан аясында хиджаб киюді міндеттейтін заңдардың орындалуын қатаң қадағалауға көшті.
Сарапшылардың пікірінше, бұл — 2022 жылғы «Әйел, Өмір, Еркіндік» қозғалысынан кейін биліктің өз пәрменін қайта көрсету әрекеті болып табылады. Сыртқы қауіп сейілгенде, режим өз өміршеңдігін сақтап қалу үшін қоғамды қорқыныш құрсауында ұстауды басты стратегия ретінде таңдап отыр.
Саяси тұтқындар мен өлім жазасы
Репрессия тек көшедегі бақылаумен шектелмейді. Соңғы апталарда Иран соттары саяси тұтқындарға қатысты үкімдерді жаппай шығара бастады. Адам құқықтарын қорғаушы ұйымдар өлім жазасына кесілгендер санының артуына алаңдаушылық білдіруде. Әсіресе, этникалық азшылық өкілдері мен журналистер нысанаға алынып отыр.
Материалда көрсетілгендей, режим «тыңшылық» және «құдайға қарсы соғыс ашу» (мохаребе) деген айыптарды желеу етіп, кез келген балама пікірді тұншықтыра бастады. Бұл — сыртқы саясаттағы кейбір жеңілістер мен экономикалық дағдарыс фонында халықтың наразылығын басудың төте жолы болып саналады.
Геосаяси контекст: Неліктен қазір?
Теһеранның бұл қадамы стратегиялық есепке негізделген. Батыс елдері Таяу Шығыстағы ауқымды соғыстың алдын алу үшін Иранмен дипломатиялық байланысқа мүдделі. Осы сәтті пайдаланған режим ішкі репрессия үшін халықаралық санкциялардың немесе қатаң айыптаулардың болмайтынына сенімді.
Атысты тоқтату — Иран үшін тыныс алу емес, ішкі реттілікті қалпына келтіру мүмкіндігі. «Сыртқы жау» факторы уақытша әлсірегенде, билік «ішкі жауды» іздеуге көшті.
Қорытынды
El País талдауы көрсеткендей, Ирандағы қазіргі жағдай — авторитарлы режимнің классикалық реакциясы болып табылады. Халықаралық дипломатия аймақтық тұрақтылықты басты орынға қойғанымен, Иран халқы үшін бұл «тұрақтылық» еркіндіктің одан әрі шектелуімен тең болып тұр. Темір қыспақтың нығаюы алдағы уақытта жаңа әлеуметтік жарылыстарға алып келуі мүмкін бе, әлде қорқыныш жеңе ме? Бұл сұрақтың жауабы алдағы айларда белгілі болмақ.