КРЕАТИВТІ ИНДУСТРИЯЛАР: ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЖАҺАНДЫҚ ЖЕТІСТІКТЕРІ МЕН ЖАРҚЫН БОЛАШАҒЫНА АШЫЛҒАН ЖОЛ
2024 жылы Taylor Swift - Eras Tour концерттік туры Еуропа, Азия және Океаниядағы 65 шоуды қамтып, керемет 1,15 миллиард доллар әкелгенін алаш баласы білеме екен? Бұл ретте әншінің өзі $400 миллион табыс тапты! Ойын индустриясы да артта қалмайды. Мысалы, Call of Duty: Modern Warfare 2 2022 жылы шығарылғаннан кейін 10 күнде $1 миллиард әкелді! Қазақтың батырлар жыры бұған сұранып-ақ тұр.
Ал ең қызығы: 2024 жылы Nvidia Pepsi, Adidas және Toyota сияқты алыптардан озып, әлемдегі ең қымбат компанияға айналды. Оның нарықтық капиталдануы 3,65 трлн долларға жетті! Бұл графикалық процессорлар мен чиптегі жүйелерге маманданған компаниялар арасындағы рекорд. Бұл жетістіктердің барлығы креативті индустрияның (КИ) - шығармашылыққа, инновацияларға және зияткерлік меншікке негізделген экономикалық сектордың бір бөлігі болып табылады.
Креативті индустрия дегеніміз не?
Әлі күнге дейін креативті экономикаға жататын салалардың бірыңғай нақты тізімі жоқ. КИ басқа секторлармен байланысы оны жеке санатқа бөлуді қиындатады. Алайда, креативті индустриялар - бұл шығармашылық контентті жасау және тарату арқылы табыс табатындар. Оларға мыналар жатады:
Жарнама және маркетинг
Сәулет және дизайн
Кинематограф және фотосурет
ТВ, радио және баспа ісі
Музыка, театр, кескіндеме және қолөнер
IT, жасанды интеллект, мультимедиа және VR
Қазақстан және креативті экономика
Қазақстанда осы бағыттардың барлығы бар ма? Әрине! Креативті индустрия дегеніміз не?
Әлі күнге дейін креативті экономикаға жататын салалардың бірыңғай нақты тізімі жоқ. КИ басқа секторлармен байланысы оны жеке санатқа бөлуді қиындатады. Алайда, креативті индустриялар - бұл шығармашылық контентті жасау және тарату арқылы табыс табатындар. Оларға мыналар жатады:
Жарнама және маркетинг
Сәулет және дизайн
Кинематограф және фотосурет
ТВ, радио және баспа ісі
Музыка, театр, кескіндеме және қолөнер
IT, жасанды интеллект, мультимедиа және VR
Қазақстан және креативті экономика
Қазақстанда осы бағыттардың барлығы бар ма? Әрине! Иманбек Зейкенов - табысты креативті жобаның жарқын мысалы. 2021 жылы қазақстандық музыкант Иманбек Зейкенов (Imanbek) Saint JHN орындаушысының Roses композициясына ремикс жасағаны үшін «Grammy Award» сыйлығын алды. Композиция үздік классикалық емес ремикс деп танылды. Иманбек Зейкенов «Grammy Award» сыйлығын алған алғашқы қазақ өнерпазы болды.
ICM Partners & Primary Talent International-мен келісімшартқа қол қойған Иманбек енді шетелде өнер көрсетеді. Димаш Құдайберген - тағы бір жаһандық мәдени феномен.
Басқа елдердегі креативті индустриялар қалай жұмыс істейді?
Оңтүстік Корея - ең тағылымды мысалдардың бірі. 2009 жылы онда корей контентін шетелде ілгерілетумен айналысатын KOCCA мемлекеттік агенттігі құрылды. Бүгінде K-Pop, дорамалар, компьютерлік ойындар мен сән аталған елге жылына $7 млрд табыс әкеледі.
Жапония «Cool Japan» ұранымен креативті индустрияны дамытуда, бірақ әзірге Кореядан артта қалып отыр. Негізгі экспорттық өнім - аниме мен бейне ойындар.
АҚШ-та КИ деңгейі әлемдегі ең жоғарылардың бірі болып саналады. Бұл халықаралық патенттердің өсуінен, бұқаралық мәдениеттің, мультимедианың, IT, VR және гейм-деваның үстемдігінен көрінеді.
Франция мен Италия сән мен кинематографпен танымал. Қытай озық технологиялар мен көрнекі өнерді үйлестіре білген жұрт. Үндістан кино және бағдарламалық қамтамасыз ету саласында үстем түсуде.
Мемлекеттік қолдау
Мемлекеттің креативті индустрияны дамытудағы рөлі орасан зор. Осы бағыттағы алашқа қажеті:
Тұрақты экономика
Инфляцияны бақылау
Қолжетімді несиелер
Шығармашылық кәсіпкерлерді қолдау
Қазақстанда 2018 жылы креативті индустриялар туралы алғаш рет сөз қозғалды. 2021 жылы КИ-ді дамытудың 2021-2025 жылдарға арналған тұжырымдамасы қабылданды, ал 2023 жылы президент Қасым-Жомарт Тоқаев өз жолдауында КИ-ді жеке тараумен бөліп көрсетті. 2024 жыл серпінді жыл болды: әлемдік Global Innovation Index-2024-те Қазақстан «Креативті тауарлар мен қызметтер» көрсеткіші бойынша 93-орыннан 65-орынға көтерілді. Бүгінде креативті индустрияларда 135 мың қазақстандық жұмыс істейді. Болжам бойынша 2029 жылға қарай олардың саны екі есеге артады. Алайда бұл еңбекке қабілетті халықтың жалпы санының 1,46% ғана, ал, мысалы, Ресейде (2022 жылға дейін) КИ-да шамамен 5 млн адам (6,8%) жұмыс істеді.
Қазақстан үшін негізгі сын-қатерлер
Сыбайлас жемқорлық - КИ үшін өте маңызды еркін бәсекелестік желкесін қияды
Мамандар тапшылығы - IT, кино және дизайндағы ұлттық сипатымызды түстеп танитын білікті мамандардың жетіспеушілігі
Инфрақұрылымдық шектеулер - технопарктердің, білім беруге инвестициялардың жетіспеушілігі
Шикізат экономикасы - мұнай экспортына тәуелділік КИ жолын кескестеген қара мысық.
КИ саласындағы табысты қазақи жобалар
Айжан Бекенова - қазақ дәстүрін заманауи трендтермен үйлестіретін дизайнер
Saken Seidel - қазақстандық моданы әлемдік деңгейге шығаратын бренд
Octopus Games - елден тыс танымал мобильді ойындар
«Ер Төстік пен Айдахар» - халықаралық нарыққа арналған қазақстандық мультфильм
Astana Hub - Орталық Азиядағы ең ірі IT-технопарк, 1000-нан астам стартап іске қосты, олардың ішінде:
Clockster - Қазақстан, Индонезия және Филиппин үшін HR-платформа
iDoctor.kz - дәрігерлерге онлайн жазылу
Sergek - интеллектуалды бейнебақылау жүйесі
Бір сөзбен айтқанда, креативті индустриялар - экономикалық өсімнің қуатты драйвері, ал Қазақстан бұл бағытта сенімді қадамдар жасап жатыр. Алайда одан әрі табысқа жету үшін инфрақұрылымды дамыту, таланттарды қолдау және әлемдік креативті желілерге кірігу қажет.
Бәріміз білетін бір жайт: ол – ұлттық бірегейлік төбе көрсетпейтін КИ ешқайда бастамайтын баспалдақ!?
, деп хабарлайды Alashorda.kz ақпараттық агенттігі.