Жаһандық сауда өтетін стратегиялық теңіз дәлізі үшін тартыс
Оңтүстік Қытай теңізі соңғы жылдары әлемдегі ең қауіпті геосаяси нүктелердің біріне айналып отыр. Әсіресе Қытай мен Вьетнам арасындағы аумақтық даулар жаңа кезеңге өтіп, аймақтағы күштер тепе-теңдігіне әсер етуде https://www.bloomberg.com/graphics/2026-south-china-sea-tensions-vietnam/?srnd=phx-economics-v2.
Вьетнам соңғы жылдары даулы Спратли аралдары маңындағы жасанды аралдар мен әскери инфрақұрылымын күшейтіп келеді. Бұл қадамға Қытай ресми наразылық білдіріп, Бейжің «қажетті шаралар қабылданатынын» мәлімдеді. Сарапшылардың айтуынша, Ханойдың бұл әрекеті Қытайдың аймақтағы үстемдігіне қарсы ұзақ мерзімді стратегияның бір бөлігі болып табылады.
Оңтүстік Қытай теңізі тек аумақтық мәселе ғана емес. Бұл – жыл сайын шамамен 3,3 триллион долларлық жаһандық сауда өтетін стратегиялық теңіз дәлізі. Сонымен қатар аймақта мол мұнай мен газ қоры бар деп есептеледі. Сондықтан бұл өңір үшін тек Қытай мен Вьетнам ғана емес, АҚШ, Жапония және басқа да державалар мүдделі.
Соңғы жылдары Қытай теңіздегі белсенділігін күшейтіп, жағалау күзеті мен әскери флотын жиі қолдана бастады. Вьетнам мен Филиппин Бейжіңнің қысымын ең көп сезінген мемлекеттердің қатарында. Сарапшылар Қытайдың «салями тактикасын» — яғни біртіндеп қысым жасау стратегиясын атап өтеді.
Сонымен бірге Вьетнам ашық әскери одаққа бармай, көпвекторлы саясат жүргізуге тырысуда. Ханой бір жағынан АҚШ-пен, Үндістанмен және Австралиямен қорғаныс байланыстарын күшейтіп отыр. Екінші жағынан Қытаймен экономикалық қатынасты үзбеуге мүдделі.
Уашингтон үшін де бұл аймақ аса маңызды. АҚШ Қытайдың теңіздегі ықпалы күшейсе, Азия-Тынық мұхиты аймағындағы стратегиялық тепе-теңдік бұзылады деп есептейді. Сондықтан америкалық әскери-теңіз күштері соңғы жылдары аймақтағы патрульдерін жиілетті.
Сарапшылардың пікірінше, ең үлкен қауіп — кездейсоқ қақтығыстың ірі соғысқа ұласуы. Әсіресе әскери кемелердің қауіпті маневрлері мен жағалау күзеті арасындағы шиеленістер бақылаудан шығып кетуі мүмкін.
Бүгінде Вьетнам өзін аймақтағы «орта держава» ретінде көрсетуге ұмтылуда. Ел Қытайға толық қарсы шығудан сақтанғанымен, өзінің теңіздегі егемендігін қорғауға белсенді кіріскен. Бұл тек Оңтүстік-Шығыс Азия үшін емес, бүкіл әлемдік сауда мен қауіпсіздік жүйесі үшін маңызды мәселе болып отыр.