Ресей Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Сергей Шойгудың Батыс елдерінде бірқатар мемлекеттің 590 миллиард долларға жуық активі бұғатталғаны туралы мәлімдемесі халықаралық қаржы жүйесіндегі сенім дағдарысын тағы да күн тәртібіне шығарды. Бұл мәлімдеме Бішкекте өткен Шанхай ынтымақтастық ұйымына (ШЫҰ) мүше мемлекеттердің Қауіпсіздік кеңесі хатшыларының 21-ші кездесуінде жасалды https://uz.sputniknews.ru/20260514/shoygu-shos-mojet-stat-odnoy-iz-opor-mnogopolyarnogo-miroporyadka-57570283.html.
1. Активтердің құрылымы: Кімнің ақшасы бұғатталды?
Шойгудың айтуынша, бұл қомақты сома тек Ресейге ғана тиесілі емес. Бұғатталған активтер тізімінде төмендегідей елдер бар:
- Ресей (активтердің негізгі бөлігі — шамамен 300 млрд доллар);
- Иран, Ирак, Ливия, Куба, Венесуэла;
- Ауғанстан (АҚШ пен Еуропада бұғатталған шамамен 10 млрд доллар);
- Солтүстік Корея.
Сарапшылардың пікірінше, бұл елдердің барлығы дерлік Батыстың санкциялық қысымында отыр. Шойгу бұл әрекетті "ұрлық" деп атап, Батыс елдері халықаралық құқықты өз мүддесіне пайдаланып отырғанын алға тартты.
2. Негізгі салдарлар: Қаржылық архитектураның өзгеруі
Бұл мәлімдеменің артында жаһандық деңгейдегі маңызды трендтер жатыр:
- Долларсыздандыру (Dedollarization): Орталық банктердің резервтерін Батыс елдерінде сақтау қауіпті екені анықталған соң, көптеген мемлекеттер (оның ішінде Қытай, Үндістан, Бразилия) өз активтерін доллардан алтынға немесе басқа ұлттық валюталарға ауыстыра бастады.
- ШЫҰ мен БРИКС-тің рөлі: Шойгу бұл мәселені ШЫҰ аясында көтеруі тегін емес. Бұл ұйымға мүше елдер Батысқа тәуелсіз баламалы төлем жүйелерін (Swift-тің баламасы) құруды жеделдетуде.
- Инвестициялық тәуекелдер: Батыс банктеріндегі ұлттық жинақтар енді "қауіпсіз айлақ" мәртебесінен айырылды. Бұл капиталдың Шығысқа және Оңтүстік-Шығыс Азия нарықтарына ағылуына түрткі болады.
3. Ресейдің стратегиясы: "Қарсы соққы"
Шойгудың бұл сөзі — Батысқа жасалған ескерту. Ресей тарапы:
- Жауапты санкциялар: Ресей аумағындағы шетелдік компаниялардың активтерін тәркілеу тетіктерін әзірлеуде.
- Заңды шаралар: Халықаралық соттар арқылы (нәтижесі күмәнді болса да) бұл қаражатты қайтаруға тырысуда.
- Еуразиялық қауіпсіздік: Ресей ұлттық жинақтарды сақтаудың жаңа "қауіпсіздік архитектурасын" қалыптастыруды ұсынып отыр.
Сөз түйіні
590 миллиард доллар — бұл жай ғана сан емес, бұл екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалыптасқан Бреттон-Вудс қаржы жүйесінің іргесі сөгіле бастағанының белгісі. Егер Батыс бұл активтерді (әсіресе Ресейдікін) Украинаны қалпына келтіруге немесе басқа мақсаттарға пайдалана бастаса, бұл халықаралық қаржы құқығының түпкілікті күйреуіне әкелуі мүмкін.
Шойгудың мәлімдемесі әлем елдерін "өз ақшаңды Батыста сақтау — қауіпті" деген тұжырымға сендіруді көздейді. Бұл алдағы уақытта жаһандық экономиканың екі ірі блокқа бөлінуін одан әрі жылдамдата түседі.