Доллар гегемониясының соңы: Трамп саясаты әлемдік экономиканы қалай өзгертпек?
Әлемдік қаржы жүйесі үлкен өзгерістердің алдында тұр. Осыған дейін мызғымастай көрінген АҚШ долларының үстемдігіне қауіп төнді. Белгілі экономист, Дүниежүзілік банктің бұрынғы бас экономисі Кошик Басу Project Syndicate басылымында жарияланған соңғы мақаласында Дональд Трамптың экономикалық саясаты доллар гегемониясын қалай құрдымға жіберуі мүмкін екенін талдайды https://www.project-syndicate.org/commentary/trump-policies-could-bring-about-end-of-dollar-hegemony-by-kaushik-basu-2026-05.
Сенімнің селкеуленуі
Кошик Басудың пайымдауынша, валютаның күші тек елдің ЖІӨ көлемімен емес, ең алдымен халықаралық қауымдастықтың сол елге және оның институттарына деген сенімімен өлшенеді. АҚШ доллары ондаған жылдар бойы әлемдік резервтік валюта ретінде қызмет етіп, халықаралық сауданың 80%-дан астамын қамтамасыз етіп келді. Алайда, Трамп әкімшілігінің «Америка бірінші кезекте» (America First) ұстанымы мен протекционистік қадамдары бұл сенімді шатқаяқтатып отыр.
АҚШ-тың одақтастарына (тіпті Канада мен Еуропа елдеріне) тариптер енгізуі, халықаралық келісімдерден шығуы және сыртқы саясаттағы болжанбайтын әрекеттері инвесторларды «қауіпсіз айлақ» іздеуге мәжбүрлеуде.
Тарифтер соғысы және инфляция
Трамптың импорттық тауарларға жаппай жоғары тариптер енгізу жоспары (әсіресе Қытай мен Үндістанға қарсы) екіұшты нәтиже беруде. Бір жағынан, бұл отандық өндірісті қолдауға бағытталғандай көрінгенімен, іс жүзінде АҚШ ішіндегі бағаның өсуіне және инфляцияның соңғы екі жылдағы ең жоғары көрсеткішке жетуіне әкелді.
Басудың айтуынша, инфляция мен жұмыссыздықтың қатар өсуі (стагфляция белгілері) АҚШ экономикасының тартымдылығын төмендетеді. Егер доллар өз сатып алу қабілетін жоғалтса, орталық банктер өз резервтерін басқа активтерге (алтын, еуро немесе юань) ауыстыра бастайды.
Юань доллардың орнын баса ала ма?
Мақалада доллардың басты бәсекелесі ретінде Қытай юані қарастырылады. Осыдан он жыл бұрын юаньді доллармен салыстыру мүмкін емес еді, бірақ бүгінде жағдай өзгерді. ХВҚ-ның резервтік валюталар себетіне енген юань біртіндеп халықаралық есеп айырысулардағы үлесін арттырып келеді. Трамптың оқшаулану саясаты Қытайға әлемдік сахнада «тұрақты серіктес» ретінде көрінуге мүмкіндік беруде.
АҚШ үшін зардаптар
Доллардың гегемондық мәртебесін жоғалтуы АҚШ үшін үлкен соққы болмақ:
Арзан несиенің шектелуі: АҚШ өзінің орасан зор мемлекеттік қарызын төмен пайызбен қаржыландыру мүмкіндігінен айырылады.
Геосаяси ықпалдың азаюы: Доллар — Уашингтонның басты санкциялық құралы. Егер әлем доллардан бас тартса, АҚШ-тың қаржылық санкциялары өз күшін жояды.
Түйін
Кошик Басудың қорытындысы айқын: экономикалық үстемдік мәңгілік емес. Трамптың қазіргі агрессивті экономикалық ұлтшылдығы АҚШ-тың қысқа мерзімді мүдделерін қорғағанымен, ұзақ мерзімді перспективада доллардың әлемдік тағын шайқалтып жатыр. Егер АҚШ институционалдық тұрақтылық пен жаһандық көшбасшылық жауапкершілігін қайтармаса, «доллар дәуірі» тарих қойнауына кетуі мүмкін.
