Ресей экономикасы АҚШ-ты басып озды ма? Кремльдің жаңа «статистикалық жеңісі»
Мәскеуден түскен соңғы мәліметтерге сенсек, Ресей экономикасы санкциялар мен оқшаулануға қарамастан, әлемдік алпауыт АҚШ-ты артқа тастапты. Владимир Путинге ұсынылған бұл есептер қаншалықты шындыққа жанасады? Бұл нақты экономикалық серпіліс пе, әлде кезекті үгіт-насихат па? «Сарапшы» газетінің арнайы материалында талдап көрейік https://ru.themoscowtimes.com/2026/05/13/putinu-rasskazali-chto-rossiiskaya-ekonomika-uzhe-obognala-amerikanskuyu-a195251.
Статистикалық сиқыр: «Сатып алу қабілеті» деген не?
Кремльдің сенімді мәлімдемесінің негізінде «Сатып алу қабілетінің паритеті» (СҚП) бойынша есептелген ЖІӨ көрсеткіші жатыр. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл әдіс валюта бағамын емес, белгілі бір сомаға ел ішінде қанша тауар (нан, сүт, бензин) сатып алуға болатынын салыстырады.
Ресейде қызмет көрсету мен ішкі өнімдер бағасы Батыспен салыстырғанда арзан болғандықтан, қағаз жүзінде Ресей экономикасы үлкен болып көрінеді. Алайда, халықаралық сарапшылар бұл көрсеткіштің бір үлкен кемшілігін атайды: ол экономиканың технологиялық сапасын, инновациялық әлеуетін және жаһандық нарықтағы ықпалын ескермейді. АҚШ доллары әлі де әлемдік резервтік валюта болып қала бермек, ал Ресей рублі тек ішкі нарықпен шектелген.
«Әскери кейнсиандық»: Танктер ЖІӨ-ні қалай өсіреді?
«Әскери кейнсиандық» деген не?сауалына осы орайда тоқтала кетсек:
Бұл термин мемлекеттің экономиканы ынталандыру үшін барлық ресурстарды әскери-өнеркәсіптік кешенге бағыттауын сипаттайды. Қазіргі Ресей экономикасы туралы материалда бұл құбылыс былай сипатталған:
Мемлекеттік тапсырыс: Үкімет әскери зауыттарға орасан зор қаржы құяды, бұл қағаз жүзінде ЖІӨ-нің өсуіне әкеледі.
Жұмыспен қамту: Әскери зауыттардың тоқтаусыз жұмыс істеуі жұмыссыздықты төмендетеді.
Жалақының өсуі: Мемлекеттен келіп жатқан ақша есебінен осы саладағы жұмысшылардың жалақысы артады.
Бұл модельдің қаупі қандай?
Біз оқырмандарымызға сөз етіп отырған сараптамалық материалда бұл модельдің екі үлкен кемшілігі атап өтілген:
Инфляция: Экономикаға бақылаусыз құйылған ақша мен тауар тапшылығы бағаның күрт өсуіне соқтырады.
«Өлі инвестиция»: Танктер мен снарядтар халық тұтынатын тауар емес. Олар экономикалық айналымға қайта оралмайды, тек бюджетті жұмсап қана қояды.
Қорыта айтқанда, кейнсиандық — бұл мемлекеттің ақша шығындау арқылы экономиканы жүргізуі, ал оның «әскери» түрі — барлық пайданың тек соғыс өндірісіне кетіп, ұзақ мерзімді дамудың тежелуі.
Ресей экономикасының қазіргі «өсімі» — бұл халықтың әл-ауқатының артуы емес, әскери өндірістің шарықтауы. Мемлекет бюджеттің тең жартысын қорғаныс саласына бағыттап отыр.
Өндірістің біржақтылығы: Зауыттар тәулік бойы снарядтар мен танктер шығаруда. Статистика үшін бұл — өндіріс көлемінің артуы. Бірақ бұл тауарлар нарыққа шықпайды, олар майданда жойылады. Яғни, бұл экономикаға табыс әкелмейтін «өлі инвестиция».
Жұмыссыздық па, әлде кадр тапшылығы ма? Ресейде жұмыссыздық деңгейі тарихи минимумға түсті. Бірақ бұл экономиканың саулығынан емес, мобилизация, эмиграция және әскери зауыттарға адамдарды жаппай тартудан болып отыр. Азаматтық секторда (ауыл шаруашылығы, IT, құрылыс) мамандар жетіспейді.
Иллюзия мен шындық: Халық не дейді?
Ресми есептер «Американы қуып жеттік» деп ұрандатқанымен, қарапайым ресейліктердің қалтасы мүлдем басқа жағдайды сезінуде.
Инфляция: Әскери шығындардың артуы ақша массасының көбеюіне әкелді, бұл өз кезегінде бағаны шарықтатты. Азық-түлік пен дәрі-дәрмек бағасы статистикалық «өсімнен» әлдеқайда жылдам өсуде.
Технологиялық артта қалу: Батыс технологияларына қол жетімділіктің шектелуі Ресейдің ұзақ мерзімді дамуына балта шабуда. Қытайлық импортқа тәуелділік артып, өзіндік инновациялар тоқтап қалды.
Сөз түйіні немесе сандар соғысы
Путинге берілген есеп — бұл экономикалық құжат емес, көбіне саяси манипуляция. Соғыс жағдайындағы ел үшін «біз бәрінен күштіміз» деген имидж өте маңызды. Алайда, тарих көрсеткендей, тек әскери өндіріске негізделген экономикалық өсім ерте ме, кеш пе ресурстардың таусылуына және терең дағдарысқа әкеледі.
Ресей экономикасы АҚШ-ты басып озды деген сөз — бұл тек сандармен ойнау ғана болып табылады. Шын мәнісінде, Ресей экономикасы қазір «аман қалу» режимінде жұмыс істеп тұрған, сыртқы факторларға өте тәуелді жүйеге айналды.
