Оңтүстік Ливандағы «буферлік аймақ»: Қауіпсіздік пе, әлде басқыншылық па?
Израильдің Ливанның оңтүстігінде «қауіпсіздік белдеуін» құру әрекеті халықаралық құқық пен аймақтық тұрақтылық тұрғысынан үлкен сауал туғызып отыр. Танымал публицист Дауд Куттап бұл стратегияның неліктен тиімсіз және негізсіз екенін алға тартады https://www.project-syndicate.org/commentary/israel-southern-lebanon-buffer-zone-justification-is-nonsense-by-daoud-kuttab-2026-04.
Соңғы уақытта Таяу Шығыстағы қақтығыс жаңа фазаға өтті. Израиль билігі елдің солтүстік шекарасын қорғау үшін Ливан аумағының ішінде «буферлік аймақ» құру қажеттігін алға тартуда. Алайда, бұл аргумент тарихи тәжірибе мен қазіргі саяси шындыққа қаншалықты сәйкес келеді ме публицист Дауд Куттап тап осы мәселе төңірегінде өз ойын ортаға салады.
Тарихтың ащы сабағы
Израиль үшін бұл — әбден таптауырын болған «ескі соқпақ». 1985 жылдан 2000 жылға дейін Израиль Оңтүстік Ливанның бір бөлігін басып алып, оны қауіпсіздік аймағы деп атаған болатын. Бірақ бұл қадам күтілген тыныштықты әсте қол жеткізген жоқ:
Қарсылықтың күшеюі: Дәл осы оккупация кезеңінде «Хезболла» қозғалысы кішігірім топтан аймақтық деңгейдегі қуатты әскери күшке айналды.
Шығынның артуы: Израиль армиясы тұрақты түрде адам шығынына ұшырап, соңында 2000 жылы бұл аймақтан кетуге мәжбүр болды.
Куттаптың пайымдауынша, тарих қайыра қайталанып жатыр. Егемен мемлекеттің жерін басып алу арқылы қауіпсіздікті қамтамасыз ету мүмкін емес; бұл тек жаңа қақтығыстар мен өшпенділікке жол ашады.
«Буферлік аймақ» логикасының осал тұстары
Израильдің қазіргі уәждері бірнеше себепке байланысты мүлдем сын көтермейді:
Технологиялық фактор: Қазіргі заманғы зымырандар мен дрондар үшін бірнеше километрлік буферлік аймақ кедергі емес. Соққылар бұл шекарадан әлдеқайда алысқа жете алады.
Гуманитарлық дағдарыс: Мұндай аймақ құру — мыңдаған Ливан азаматын өз үйлерінен қуып шығу деген сөз. Бұл халықаралық гуманитарлық құқықты өрескел бұзу болып та табылады.
Дипломатияның әлсіздігі: Күш қолдану арқылы шешім іздеу — БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1701-қаулысы сияқты дипломатиялық тетіктердің жұмыс істемей тұрғанын көрсетеді.
Халықаралық реакция және салдары
Дауд Куттап Израильдің бұл әрекеттерін «негізсіз» (nonsense) деп бағалай отырып, әлемдік қауымдастықтың үнсіздігіне назар аударады. Егер бір мемлекет «қауіпсіздік» желеуімен көршісінің жерін тартып ала берсе, халықаралық тәртіптің іргетасы сөгіледі.
«Қауіпсіздікке басып алу арқылы емес, көршінің егемендігін құрметтеу және әділетті бейбітшілік орнату арқылы ғана қол жеткізуге болады», — дейді автор.
Сөз түйіні
Оңтүстік Ливандағы жағдай — тек екі елдің арасындағы шекара дауы емес, бұл халықаралық құқықтың сақталу-сақталмауының сынағы да болып табылады. Израильдің «буферлік аймақ» стратегиясы — бұрын сәтсіздікке ұшыраған, бүгінде мағынасын жойған ескі тәсіл екені дау туғызбайды. Осы бастамаға қасарыса қарсы шыққан сарапшы Шнайрдың сөзімен айтқанда, шынайы қауіпсіздік шекарадағы танкілермен емес, дипломатиялық үстел басындағы келісімдермен өлшенеді.
